İranlı şarkıcı Parastoo Ahmadi’nin başörtüsüz ve seyircisiz verdiği çevrim içi konser, milyonlara ulaştı; ancak dosyanın finalinde alkış değil, ağır bir mahkeme kararı vardı. Temyiz mahkemesi 74 kırbaç cezası ile iki yıllık sanat ve yurt dışı yasaklarını onadı.

Parastoo Ahmadi, Aralık 2024’te yayımlanan “Hayali Konser” kaydında. Fotoğraf: 

SAHNEDE ALKIŞ, DOSYADA KIRBAÇ

Müzik dünyasında “encore” yani bir kez daha sahneye çağrılmak vardır; Parastoo Ahmadi’nin hikâyesinde ise konserin ardından sahne kapısı değil, mahkeme dosyası açıldı. İran’da zorunlu başörtüsü olmadan solo şarkı söyleyen 29 yaşındaki sanatçı hakkında verilen 74 kırbaç cezası, Kum Eyaleti Temyiz Mahkemesi tarafından onandı.

Kararla birlikte Ahmadi’ye iki yıl boyunca görsel-işitsel ve müzikal faaliyette bulunma yasağı ile iki yıl yurt dışına çıkış yasağı getirildi. Aynı yaptırımların konserde yer alan müzisyenler ve prodüksiyon ekibindeki isimleri de kapsadığı bildirildi.

27 DAKİKALIK KONSER MİLYONLARA ULAŞTI

Tartışmaların merkezindeki performans, Aralık 2024’te tarihi Deyr-i Geçin Kervansarayı’nda kaydedildi. Salonda seyirci yoktu; fakat YouTube üzerinden yayımlanan yaklaşık 27 dakikalık konserin dijital seyircisi kısa sürede milyonları buldu. Ahmadi, siyah askılı elbisesiyle ve başörtüsü takmadan dört erkek müzisyen eşliğinde şarkı söyledi.

Sanatçının repertuvarında, İran’ın erken 20. yüzyıl tarihine uzanan yurtsever eser “Az Khun-e Cevanan-e Vatan” da yer aldı. Performans, yalnızca müzikseverlerin değil, İran’daki kadın sanatçıların sahne ve ifade özgürlüğü üzerine süren tartışmaların da odağına oturdu.

SAVUNMANIN İTİRAZI DURUŞMASIZ REDDEDİLDİ

İlk derece mahkemesi, haziran ayında Ahmadi ve ekip arkadaşlarını internet ortamında “genel ahlaka aykırı içerik üretmek ve yayımlamak” suçlamasıyla cezalandırmıştı. Savunma kararı temyize taşıdı. Ancak aktarılan bilgilere göre Kum Eyaleti Temyiz Mahkemesi başvuruyu duruşma yapmadan reddetti ve hükmü değiştirmeden onadı.

Böylece 74 kırbaç cezası, iki yıllık sanat faaliyeti yasağı ve yurt dışına çıkış yasağı kesinleşti. Ahmadi de sosyal medya hesabından itirazın reddedildiğini duyurdu.

“BU, GÖRMEZDEN GELEMEYECEĞİM BİR HAKTI”

Ahmadi, konser yayımlanmadan önce kendisini “sevdiği insanlar için şarkı söylemek isteyen bir kız” diye tanımlamış; ülkesine duyduğu sevgiyle şarkı söylemenin görmezden gelemeyeceği bir hak olduğunu belirtmişti. Bu sözler, konserin neden yalnızca bir müzik kaydı olarak görülmediğini de özetliyor.

Sanatçının sessiz bir tarihî mekânda kurduğu sahne, çevrim içi ortamda güçlü bir sembole dönüştü. Şarkılar kulaktan kulağa yayılırken, verilen ceza da İran’daki kültürel kısıtlamaları yeniden uluslararası gündeme taşıdı.

KADIN SANATÇILAR ÜZERİNDEKİ KISITLAMALAR YENİDEN GÜNDEMDE

İran’da kadınların kamusal alanda başörtüsü kullanması zorunlu. Kadın sanatçıların karma bir topluluk önünde solo şarkı söylemesine yönelik ciddi sınırlamalar da bulunuyor. Ahmadi dosyası, 2022’de Mahsa Amini’nin gözaltında hayatını kaybetmesinin ardından büyüyen “Kadın, Yaşam, Özgürlük” hareketiyle görünür hâle gelen hak tartışmalarını bir kez daha alevlendirdi.

İnsan hakları savunucuları kırbaç cezasını insanlık dışı ve aşağılayıcı bir yaptırım olarak nitelendirirken, hukukçular sanat üretiminin “müstehcenlik” kapsamında değerlendirilmesine itiraz ediyor. Dosyanın hukuki sonucu kesinleşmiş olsa da sanat, kadın hakları ve ifade özgürlüğü eksenindeki tartışmanın kolay kolay kapanmayacağı görülüyor.

Magazinkolik notu: Haberdeki cezai hükümler İran mahkemelerinin kararlarını aktarır. Kırbaç cezası, uluslararası insan hakları kuruluşları tarafından insanlık dışı ve aşağılayıcı muamele olarak eleştirilmektedir.